قطعى گفته مىشود ، مانند : نص كتاب ، خبر متواتر ، اجماع محصل ، ادله عقلى قطعى ( مستقلات عقلى ) و يا ادله ظنى همراه با قرائن قطعى . اين ادله ، به دليل قطع‌آور بودن ، به حكم عقل ، حجت است . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 72 . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 101 و 104 و ( 355 - 131 ) . زحيلى ، وهبه ، الوجيز فى اصول الفقه ، ص 21 . ادله لبّى دلايل غير لفظى احكام شرعى ادله لبى ، مقابل ادله لفظى مىباشد و مراد از آن ، ادله‌اى است كه از راه غير لفظ ، مكلف را به حكم شرعى مىرساند ؛ به بيان ديگر ، ادله‌اى كه حكم شرعى از آنها استفاده مىشود ، يا از سنخ لفظ است يا غير لفظ ؛ به ادله‌اى كه از سنخ لفظ نباشند ، ولى مكلف را به حكم شرعى برساند ، مانند : اجماع ، دليل عقل ، سيره و . . . ، ادله لبى گفته مىشود . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 100 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 523 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 74 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 150 . سجادى ، جعفر ، فرهنگ معارف اسلامى ، ج 1 ، ص 125 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 495 . ادله لفظى دلايل لفظى احكام شرعى ادله لفظى ، مقابل ادله لبّى است و به ادله‌اى گفته مىشود كه از راه كلام شارع چه الفاظ كتاب و چه سنت مكلف را به حكم شرعى مىرساند ، مانند : خبر ثقه . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 74 . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 100 . جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 3 ، ص 523 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 495 . ادله متعارض دلايل داراى تنافى ذاتى يا عرضى به حسب مدلول ادله متعارض ، به دو يا چند دليل گفته مىشود كه ميان مدلول آنها تنافى است ، مانند دليلى كه مىگويد : « نماز جمعه واجب است » و دليل ديگر كه مىگويد : « نماز جمعه واجب نيست » ؛ در اينجا دو دليل در حكم نماز جمعه باهم تنافى دارند . تنافى ميان دو يا چند دليل ، گاهى ذاتى است و گاهى عرضى . تنافى ذاتى يا به خاطر اجتماع نقيضين است ، همانند مثال سابق ، و يا به خاطر اجتماع ضدين مىباشد ، مثل اينكه دليلى مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت واجب است » و دليل ديگر مىگويد : « نماز جمعه در عصر غيبت حرام است » . تنافى عرضى به معناى تعارض ميان دو يا چند دليل ، به واسطه دخالت عوامل خارجى است ، مثل اينكه دليلى مىگويد : « در ظهر جمعه نماز جمعه واجب است » . و دليل ديگر مىگويد : « در ظهر جمعه نماز ظهر واجب است » و از نظر عقل انجام دادن هر دو نماز اشكالى ندارد ، ولى در خارج ، اجماع قائم شده است كه در يك زمان بيش از يك نماز واجب نيست . براى تحقق تعارض ميان دو يا چند دليل وجود شرايط ذيل ضرورى است : 1 . يكى از دو دليل به تنهايى و يا هر دو دليل باهم ، قطعى نباشند ؛ 2 . در حجيت هريك از دو « اماره ظنى متعارض » ، ظن فعلى معتبر نباشد ، بلكه يا در حجيت هر دو دليل و يا دست‌كم در حجيت يكى از دو دليل ، ظن شأنى ملاك باشد ؛ 3 . هركدام از دو دليل فى نفسه داراى شرايط حجيت باشند ؛ 4 . يكى از دو دليل ، حاكم بر دليل ديگر نباشد ؛ 5 . يكى از دو دليل ، وارد بر دليل ديگر نباشد ؛ 6 . دو دليل متزاحم نباشند ؛ 7 . مدلول دو دليل با يكديگر متنافى باشد ، به‌گونه‌اى كه اجتماع مدلول هر دو ، محال باشد . در اينكه تنافى ميان دو دليل ، در ناحيه مدلول آن است يا در ناحيه دلالت ، بين شيخ انصارى و آخوند خراسانى اختلاف است . مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 192 . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 516 . رشتى ، حبيب اللّه بن محمد على ، بدائع الافكار ، ص 406 . عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد اللّه ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 1 ، ص 52 . ادله محرزه ر . ك : ادله ادله نقلى ر . ك : ادله شرعى [ ادوات ] ادوات استثنا ر . ك : ادوات حصر و استثنا ادوات استفهام الفاظ وضع شده براى طلب فهم مطلب ادوات استفهام ، اسباب و الفاظى است كه بر طلب فهم نسبت به